5. পালৱন্নম পিল্লাই

 

পালৱন্নম পিল্লাই [১৯৪০]

মূলঃ পুদুমইপিত্তন

 

        পালৱন্নম পিল্লই উপায়ুক্ত কাৰ্যালয়ত কৰ্মৰত এজন পিয়ন৷  তেওঁৰ গোটেই জীৱনটো কেৱল অফিচৰ কাম, এটাৰ পাছত আন এটা ফাইল এখন মেজৰ পৰা আন এখন মেজলৈ অনা-নিয়া কৰি ফুৰা, এজনৰ পাছত আন এজন বিষয়াৰ আদেশ পালন কৰি থাকোতেই যেন অতিবাহিত হৈ আহিছে৷  মাহিলী দৰমহাও পইত্ৰিশ টকা মাত্ৰ৷ তেওঁৰ জীৱনটো যেন অনৱৰতে কেৱল সংশয় আৰু আনৰ নিৰ্দেশ পালন কৰোঁতেই যাব/

        প্ৰাণী বিজ্ঞানৰ কিতাপখনক যদি কোনোৱে শহাপহুৰ চাৰিটা ঠেং বুলি মত প্ৰকাশ কৰে আৰু সকলোৱে এই কথা মানি লয়þ তেনে ক্ষেত্ৰত পিল্লাইৰ মত হয় গৈ তিনিটা ঠেংহে মাত্ৰ৷ মানে তেওঁৰ নীতি এনেক্ষেত্ৰত বৰ শক্তিশালী৷ যি নীতি সৈনিকসকলৰ নাইবা সত্যাগ্ৰহীসকলৰ ক্ষেত্ৰতহে প্ৰযোজ্য; তেনেক্ষেত্ৰত উপায়ুক্তৰ কাৰ্যালয়ৰ সাধাৰণ পিয়ন এজনৰ গাত এনে লক্ষণ থকাটো অস্বাভাৱিক নহয়নে?

        পালৱন্নম পিল্লায়ে কাৰ্যালয়ত এটা গাধৰ নিচিনাকৈ খাটে; পিছে¸ ঘৰলৈ আহিলেই হিটলাৰৰ লেখীয়া হৈ পৰে৷ সেইদিনাখন তেওঁৰ বৰ খং উঠিছিল৷ অফিচৰ পৰা উভতি অহাৰ সময়ত খঙৰ ভমকত  ওঁঠ দুটি কঁপি আছিল৷ ওপৰৰ ওঁঠটো অলপ বেছিকৈয়ে কঁপিছিল৷ কাৰণ, অফিচৰ সহকৰ্মীজনৰ লগত তেওঁ এক তৰ্কত লিপ্ত হৈছিল৷ তেওঁ কৈছে মেক্সিকো  দক্ষিণ আমেৰিকাত অৱস্থিত৷ তেওঁৰ বন্ধুৱে আকৌ কৈছে যে ভূগোলবিজ্ঞান অনুসৰি সেয়া অন্য দিশতহে অৱস্থিত৷ পালৱন্নম পিল্লাইয়ে নিজৰ যুক্তিকেই ন্যায়সংগত বুলি বিবেচনা কৰি দৃঢ় মনোভাৱেৰে ঘৰলৈ উভতিছিল৷

        পালৱন্নম পিল্লাই আৰু তেওঁৰ পত্নীৰ পৰিয়াল - পৰিকল্পনাত কোনো ধৰণৰ বিশ্বাস নাই৷ সেয়ে প্ৰতি বছৰে একোটাকৈ সন্তান জন্ম দি আহিছে৷ এতিয়া চাৰিটা সন্তানেৰে তেওঁলোকৰ পৰিয়ালটো ভৰি পৰিছে৷ অহা চ’ত মাহত ঘৰলৈ  পুনৰ নতুন আলহী অহাৰ সম্ভাৱনাও নোহোৱা নহয়৷ এনে ক্ষেত্ৰত এইটো পৰিয়ালৰ এজন সন্তানে ‘বেবী শ্ব’ত পুৰস্কৃত হোৱাৰ আশা তেনেই ক্ষীণ৷

        পালৱন্নম পিল্লাইৰ পত্নী পিছে সকলো কামতে নিপুণ আৰু ¸ পৰিশ্ৰমী৷  শাৰীৰিক আৰু মানসিকভাৱেনানান সমস্যাৰে ভাৰাক্ৰান্ত  হ’লেও  নাইবা দেহত ভাগৰ থাকিলেও তেওঁ কিন্তু বৰ উদাৰ মনৰ গৰাকী৷

        কোলাত থকা কেঁচুৱাটোৰ আগতে জন্ম হোৱা ল’ৰাটো শাৰীৰিকভাৱে বাধাগ্ৰস্ত৷ কোলাত থকা কেঁচুৱাটোও বৰ দুৰ্বল৷ ইফালে, মাতৃৰ দেহো ভাগৰুৱা৷ আকৌ, সন্তানক পৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ গাখীৰ খুৱাবলৈও তেওঁ আৰ্থিকভাৱে স্বচ্ছল নহয়৷ চৰকাৰী ধৰ্মা হস্পিতালত প্ৰতিদিনে দিয়া বিনামূলীয়া ঔষধ আৰু প্ৰতিমাহে  ঋণত লোৱা গাখীৰ খায়েই সন্তানকেইটাই ইফালে সিফালে ঘূৰি ফুৰাৰ শক্তিখিনি পাই আছে৷ তাতে আকৌ সেই মাহৰ গাখীৰৰ বাজেটত অন্যবাৰৰ হিচাপতকৈ চাৰি টকা বাঢ়িহে গ’ল৷

        এনে অৱস্থাতেই পালৱন্নম পিল্লাইৰ পত্নীৰ মগজুত এটি বুদ্ধিৰ উদয় হ’ল৷ অৱশ্যে এয়া কোনো বিস্ময়কৰ বুদ্ধি নহয়৷ তেওঁৰ ভাব, আমি আমাৰ বাবে, আমাৰ সন্তানৰ বাবে এটি গাই গৰুৱেই কিনি নেপেলাওঁ কিয়? এইটোৱেই...৷

        ভগৱানৰ আশীৰ্বাদ পোৱা লোক নাইবা নতুনকৈ কিবা এটা আৱিষ্কাৰ কৰা বিজ্ঞানী এজন  এনেলোকে সাধাৰণতে হাত সাৱটি বহি থাকিব নোৱাৰে৷ লগে লগেই সেই বাতৰি সম্প্ৰসাৰিত কৰিব পাৰিলেহে যেন শান্তি/ আন লোকৰ কাণৰ পৰা তেজ উলিয়াই দিব নোৱৰা পৰ্যন্ত এই বাৰ্তা যেন সম্প্ৰসাৰিত হৈয়েই থাকিব, হৈয়েই থাকিব...৷ এতিয়া পালৱন্নম পিল্লাইৰ পত্নীৰ অৱস্থাটোও ঠিক তেনেকুৱাই হৈছে৷

        পালৱন্নম পিল্লাইয়ে ঘৰলৈ উভতি অহাৰ সময়ত স্নাতক চূড়ান্ত বৰ্ষৰ ভূগোলৰ কিতাপখন চিলিঙৰ ওপৰত ৰাখিছে, নে কাঠৰ বাকচত আছে, নে অইন কৰবাত থৈছে , ক’ত ৰাখিছে সেইবোৰ ভাবি গুণিয়েই আহি আছিল৷

        চোতালৰ পৰা আহি বাৰাণ্ডাৰ খটখটিত উঠাৰ লগে লগে “হেৰা, কাঠৰ বাকচৰ চাবি ক’ত?”- বুলি কৈয়েই তেওঁ ঘৰৰ ভিতৰলৈ সোমাই আহিল৷

        ভিতৰলৈ সোমাই আহি তেওঁ কিতাপৰ আলমাৰিবোৰ খঁুচৰি থাকিল৷

        তেওঁৰ পত্নীয়ে প্ৰথমতে দূৰৰ পৰাই তেওঁৰ কাণ্ড-কাৰখানাবোৰ চাই আছিল৷ এপাকত তেওঁ গিৰিয়েকৰ ওচৰলৈ দৌৰি আহিল৷ ঘৰৰ গাখীৰৰ সমস্যাটোৰ বাবে গিৰিয়েকৰ লগত তেওঁৰ আলোচনা কৰিবলৈও আছে৷ সেয়ে তেওঁ বৰ দোধোৰ-মোধোৰত পৰিল৷ পিছে, মেক্সিকোৰ সমস্যাত ডুবি থকা পালৱন্নম পিল্লাইয়ে এই মুহূৰ্তত পত্নীৰ কথাত গুৰুত্ব দিয়াৰ অৱকাশ নাই৷ তেওঁ যেন এখন বেলেগ জগততহে ভৰি দিছে; প্ৰতিযোগিতাৰ জগতত৷

        “কি বিচাৰি আছে আপুনি?”

        “ এখন কিতাপ, পিছে চাবি ক’ত?”

        “এয়া লওঁক৷ আপোনাৰ লগত মোৰ অলপ কথা আছে৷ ল’ৰা কেইটাৰ বাবে গাখীৰ এটুপি কিনিবলৈও বৰ সমস্যা হৈছে৷ তেনে স্থলত এশ টকামানত গৰু এটাকে কিনি নিদিয়েনো কিয়?”

        “এহ্‌, ঘৰ আহি সোমাইছোহে মাত্ৰ৷ প্ৰতিদিনৰ নিচিনাকৈয়ে আজিও ৰামায়ণখন আৰম্ভ হ’লেইনে? মোৰ সন্তান চাউলৰ পানী খায়েই ডাঙৰ-দীঘল হ’ব৷”- তেওঁ উত্তৰ দিলে৷

        যদি মেক্সিকো  উত্তৰ আমেৰিকাতেই অৱস্থিত হয়, তেন্তে তেওঁৰ বাৰু খং নুঠাকৈ থাকিব পাৰেনে?

        গাখীৰৰ সমস্যা এতিয়ালৈকে সমাধান হোৱা নাই৷

        পিল্লাইৰ পত্নীৰ হাতত দুপাট সোণৰ খাৰু আছিল৷ সন্তানৰ প্ৰতি থকা মৰমৰ ফলস্বৰূপে তেওঁ খাৰু দুপাট বিক্ৰী কৰি এহাল গাই-দামুৰি কিনি আনিলে৷

        দুদিনৰ পাছত পালৱন্নম পিল্লায়ে অফিচৰ পৰা আহি হাত-মুখ ধুবৰ বাবে ঘৰৰ পাছফাললৈ গৈছিল৷ তেনেতে এটা গাই গৰুৱে পোৱালিটোৰ সৈতে ঘাঁহ খাই থকা তেওঁ দেখিবলৈ পালে৷ পোৱালিটোৱে মাকৰ ফালে চাই চাই হেম্বেলিয়াই আছিল৷

        “হেৰা শুনিছানে...” তেওঁ মাতিলে৷

        “পত্নীয়ে মিচিকিয়া হাঁহি এটা মাৰি তেওঁৰ সমুখত উপস্থিত হ’ল৷ সেয়া হ’লেও তেওঁৰ বুকুখন কিন্তু অজান আশংকাত  দুৰু-দুৰুকৈ কঁপিবলৈ ধৰিছিল৷”

        “গৰু কেতিয়া আৰু ক’ৰ পৰা আহিল?” তেওঁ পুনৰ সুধিলে৷

        “পশ্চিমফালৰ দাদা এজনে কিনি দি থৈ গৈছে৷ প্ৰতিদিনে দুই লিটাৰকৈ গাখীৰ ওলায়৷”

        “হম্‌ম...” তেওঁ ক’লে৷

        সেইদিনা গধূলি নতুন গাখীৰৰ কফি একাপ বনাই গিৰিয়েকক দিবলৈ গৈ তাই দেখে যে গিৰিয়েকে যিখিনি ঠাইত বহি আছিল এতিয়া তাত নাই৷

        সেইদিনাৰ পাছত পালৱন্নম পিল্লায়ে কেতিয়াও কফি আৰু মাখন মুখত দিয়া নাই৷

        তাকে দেখি পত্নীৰ মনত বৰ বেজাৰ৷ এফালে নিজৰ সন্তানকেইটা আৰু আনফালে গিৰিয়েকৰ ল’ৰামতীয়া ব্যৱহাৰ/ তাৰ মাজতে আকৌ বংশ বৃদ্ধিৰ সমস্যা৷

        তেনেদৰে প্ৰায় পোন্ধৰ দিন পাৰ হ’ল৷

        পিল্লায়ে কেৱল এইটোৱেই ভাবি থাকে “গৰnজনী কি কৰিম?”

        সেইদিনা ৰাতি প্ৰায় আঠটা মান বাজিছে৷ পালৱন্নম পিল্লাই আৰু তেওঁৰ বন্ধু সুপ্পু কোণৰ তেওঁলোকৰ ঘৰলৈ আহিছিল৷

        “চাওঁক চাওঁক গৰুটো পঁচিশ টকাত৷” তেওঁ এনেদৰে ক’লে৷

        ‘‘বন্ধু, এই গৰnজনী ষাঠি টকা দৰত কিনিব পোৱা যাব যেনহে অনুমান হৈছে৷” সুপ্পু কোণৰে উত্তৰ দিলে৷

        “তোমাৰ বাবে পঁচিশ টকা, সস্তাতে দিবলৈ ওলাইছোঁ বুজিছাঁ৷  যোৱা যোৱা গৰুজনী এতিয়াই লৈ যোৱা৷”

        “বন্ধু, এতিয়াইনে? এই ৰাতিয়েই...৷  কাইলৈ ৰাতিপুৱাতে আহি লৈ যামহি৷”

        “নহ’ব৷ এতিয়াই লৈ যোৱা৷”

        “গৰুজনীৰ পঘাডাল খুলি দিয়া হ’ল৷”

        পত্নীয়ে ক’বলৈ ধৰিলে,“ গৰnজনী সত্তৰ টকা দৰত কিনি আনিছিলোঁ; আমাৰ সন্তানৰ গাখীৰ খোৱাৰ অভাৱ পূৰণ হওঁক বুলি ভাবিয়েই৷ আকৌ, বাহিৰত গাখীৰ বিক্ৰী কৰিও দুই-এটকা উপাৰ্জন কৰিব পৰা গ’ল হয়৷”  কথাখিনি কৈ তেওঁ মনে মনে থাকিল৷

        “মোৰ সন্তানে চাউলৰ পানী খায়েই ডাঙৰ হ’ব চাই থাক৷”

        সুপ্পু কোণৰে গৰুজনী লৈ যাবলৈ ওলোৱাৰ সময়তে ডাঙৰ ল’ৰাটোৱে বিচনাৰ পৰা উঠি বহি “মা, মোৰ গৰুৰ পোৱালিটো...” বুলি কৈ জোৰে জোৰে কান্দিবলৈ ধৰিলে৷

        তাকে দেখি “চুপ, মুখ বন্ধ কৰ৷”- এনেদৰে ক’লে পালৱন্নম পিল্লায়ে৷

 

*****